Dziedziczenie ustawowe – kto jest spadkobiercą?

Prawo spadkowe dopuszcza możliwość dziedziczenia na podstawie testamentu oraz ustawy. Kto jest spadkobiercą ustawowym? Jakie są zasady dziedziczenia w sytuacji, gdy spadkodawca nie zostawił testamentu? Czy napisanie testamentu wyklucza możliwość dziedziczenia ustawowego?

Kodeks cywilny jasno wskazuje osoby, które mogą odziedziczyć majątek po członkach swojej rodziny. Dziedziczenie ustawowe tyczy się zarówno całego majątku spadkodawcy, jak i jego części, która nie została ujęta w spisanym testamencie. Nie oznacza to, że dziedziczenie ustawowe ma pierwszeństwo ze względu na więzi rodzinne – jest wprost przeciwnie – pierwszeństwo przed spadkodawcami ustawowymi mają osoby wskazane w testamencie. Oznacza to, że w sytuacji, gdy spadkodawca postanowił przekazać swój majątek osobie spoza kręgu spadkodawców ustawowych, mogą oni jedynie ubiegać się o zachowek.

Ustawowe dziedziczenie – kto może ubiegać się o spadek?

Dziedziczenie na podstawie ustawy ma miejsce jedynie wówczas, gdy osoba zmarła (spadkodawca) nie pozostawiła testamentu pisemnego, ani w żaden inny sposób nie wskazała osób mających odziedziczyć jej majątek oraz wówczas, gdy osoby ujęte w testamencie z różnych względów zrzekają się spadku – taka sytuacja może mieć miejsce, gdy spadkodawca pozostawił długi, które również podlegają dziedziczeniu.

W takim przypadku dziedziczenie majątku spadkodawcy zachodzi na mocy ustawy, która od 2009 roku określa krąg spadkobierców - należą do niego w kolejności:

  • Mąż/żona spadkodawcy.

  • Zstępni spadkodawcy, czyli dzieci, wnuki, prawnuki oraz osoby przysposobione (adoptowane).

  • Rodzice spadkodawcy.

  • Rodzeństwo spadkodawcy i ich zstępni.

  • Dziadkowie spadkodawcy i ich zstępni.

  • Pasierbowie spadkodawcy.

Ważne – powyższa lista spadkobierców ustawowych tyczy się jedynie spadków otwartych po 28 czerwca 2009 roku (otwarcie spadku następuje z dniem śmierci spadkodawcy). W przypadku działu spadków otwartych wcześniej obowiązują przepisy poprzedniej ustawy, które wyłączały z kręgu spadkobierców dziadków spadkodawcy i ich zstępnych oraz pasierbów.

Wyszczególnieni powyżej spadkobiercy dzielą się na pięć kategorii:

Pierwsza kategoria spadkobierców – mąż/żona spadkodawcy, dzieci, dzieci przysposobione.

Wyjątkiem jest orzeczona prawomocnie separacja oraz prawomocny rozwód – wówczas następuje wyłączenie byłego współmałżonka z kręgu spadkobierców. Dziedziczenie w tym przypadku ma miejsce, gdy współmałżonek w momencie śmierci spadkodawcy był z nim w formalnym związku małżeńskim.

Druga kategoria spadkobierców – rodzice, rodzeństwo i ich zstępni.

Trzecia kategoria spadkobierców – dziadkowie i ich zstępni.

Czwarta kategoria spadkobierców – pasierbowie. Warunkiem koniecznym, aby pasierbowie mogli dziedziczyć, jest to, że ich rodzice muszą już nie żyć.

Piąta kategoria spadkobierców – Gmina i Skarb Państwa – do dziedziczenia dochodzi wówczas, gdy spadkodawca nie miał krewnych, którzy mogą po nim dziedziczyć ustawowo.

Dziedziczenie ustawowe ma także miejsce, gdy spadkodawca pozostawił testament, ale nie powołał w nim spadkobierców w stosunku do całego swojego majątku. Wówczas dziedziczeniu ustawowemu podlega jedynie ta część spadku, której osoba zmarła nie zapisała w testamencie. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy spadkobiercy testamentowi nie mogą przyjąć spadku, np. nie żyją lub zrzekają się spadku – wówczas swoje prawa do spadku mogą rościć spadkobiercy ustawowi. W innym przypadku można wnosić o tzw. zachowek, który należy się jedynie małżonkowi, zstępnym oraz rodzicom spadkodawcy.

Ważne – spadek się nie przedawnia, dlatego można wnosić o sądowe orzeczenie spadkobierców w dowolnym momencie, nawet po kilkudziesięciu latach od śmierci spadkodawcy.

Czy masz firme?

Promuj swoją firmę na naszej stronie, a zyskasz nowych klientów!

Dodaj firmę, to nic nie kosztuje